Mest wordt gebruikt als meststof voor de bodem en de plant. Het is daarbij belangrijk dat de mest de juiste samenstelling heeft en zo optimaal benut kan worden. In deze factsheet wordt verder ingegaan op hoe de samenstelling van mest te beïnvloeden is en hoe het optimaal benut kan worden.

Klik hier voor  factsheet #7

Kijk ook eens naar de andere factsheets op deze website. Elke week zal er een nieuwe factsheet gepubliceerd worden.

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Factsheet #7 Zes manieren om meer uit mest te halen

De projectleider van Duurzaam Boer Blijven in Drenthe, Henk Kieft, opende de avond met een paar woorden over het project. De kern is het versterken van de kringloopaanpak in de melkveehouderij. Daarom was het een mooie verrassing om een van de mensen van het eerste uur te gast te hebben:  Jaap van Bruchem.

Organische stof
Martien de Haas van het NMI nam de aftrap en begon met de noodzaak van een duurzame bodem voor de melkveehouderij. De aanwezigheid van voldoende organische stof in de bodem is daarvoor heel belangrijk. Organische stof komt voor in biologische en in chemische en fysische vorm en ze zijn allemaal nodig voor een goede bodemkwaliteit. Een goede bodemkwaliteit is het vermogen van een gezonde bodem, om op lange termijn voldoende nutriënten, vocht en lucht te leveren voor een goede gewasproductie en met lage verliezen naar het milieu.

De functie van organische stof:

• Nutriënten Leverend Vermogen NLV
• Kationen uitwisselcomplex CEC
• Vochtvasthoudend vermogen
• Structuurvorming

Martien de Haas stelde als vuistregel dat voor elk % organische stof ongeveer 25 kg N beschikbaar komt voor het gewas. Voor elk % organische stof per 10 cm wordt er 4-6 mm water vastgehouden. Dit is voldoende om te voorzien in de verdamping van een extra dag.

Ook liet Martien een kaartje zien van het organische stof gehalte van bouwland en grasland in Drenthe. De percelen bouwland hadden een veel lagere organische stof dan (blijvend) grasland. De verklaring hiervoor is dat de aanvoer van organische stof lager is dan grasland en er meer organische stof verloren gaat door grondbewerkingen.

CEC is het vermogen van gronden om voedingsstoffen en andere kationen (ionen met een positieve lading, zoals N en K en metalen) te binden en ook weer vrij te geven als het gewas erom vraagt. Dit vermogen is voor zandgrond relatief laag en voor veen is dit hoog.

Een optimale pH voor grasland ligt tussen de 4,8 en 5,6. Een optimale pH voor mais ligt bij 5,0. De meeste gronden in Nederland hebben een te lage pH, ze zijn te zuur waardoor voedingsstoffen niet voldoende beschikbaar komen voor de plant.

Martien beschreef een optimale N-bemesting in een vijftal stappen. Verdeel de bemesting over de verschillende sneden. Bemest minder op percelen met een hoog NLV. Houd rekening met de nawerking van mest. Bemest volgens de geplande zwaarte van de snede. En tenslotte: tijdig in het seizoen afbouwen van de bemesting.

Tot slot benadrukte Martien de belangrijke rol van het bodemleven:

• Afbraak organische stof
• Opbouw stabiele organische stof
• Vrijmaken voedingsstoffen uit organische stof
• Opbouw bodemstructuur, porositeit, slijmstoffen met kitwerking
• Mengen van bodembestanddelen
• Ziektewering

Kwaliteit van grassen
Waarom telen we gras in Nederland? Als eerste werd eiwit genoemd, vervolgens energie, structuur en smakelijkheid. Ook heeft Nederland het ideale klimaat voor de productie van gras.

Piet Riemersma van HendrixUTD vertelde over verschillende grasrassen en de voor- en nadelen daarvan. Hij ging ook in op diploïde en tetraploïde grassen. De voordelen van tetraploïde grassen zijn:

• Vochtiger
• Hoog aandeel suiker
• Veel blad, hoge opbrengst

Diploïde grassen zorgen voor meer structuur en geven een dichtere grasmat. Vochtig gras en veel suiker van de tetra’s geeft wel grote kans op pensverzuring. Piet adviseerde 50% tetra en 50% diploïd te zaaien en te kiezen voor mengsels van meerdere rassen. De gedachte hierachter is meer structuur, een betere benutting van het ruwvoer. Rietzwenkgras bijvoorbeeld geeft een goede bijdrage aan de structuurvoorziening voor de koe en geeft langzaam afbreekbare NDF (Neutral Detergent Fiber) dat zorgt voor de matvorming in de pens. Hierdoor wordt het ruwvoer beter benut. Door het zaaien van verschillende mengsels wordt de ziektedruk verlaagd.

Elke 10% klaver in grasland levert elk jaar 30-40 kg N. Om binnen de normen het gras van voldoende voedingsstoffen te voorzien zal de bemesting moeten worden ontleed. Stikstof en fosfaat in het voorjaar, kalium in de zomermaanden en mineralenpreparaten in het najaar. In het voorjaar zijn stikstof en fosfaat belangrijk, omdat de bodem deze dan zelf nog niet kan leveren. Kalium in de zomermaanden is belangrijk om de ziektedruk te beperken. Mineralenpreparaten zijn in het najaar  nodig omdat het gras dan onvoldoende gezondheidsmineralen bevat. Stiksof en fosfaat komen door de opwarming van de bodem in het najaar vrij.

Ook noemde Piet dat een groenbemester eerst doodgespoten moet worden, voordat deze wordt ondergeploegd. Wanneer dat niet gebeurt vindt er een soort inkuilproces in de bodem plaatst. Door te weinig zuurstof verzuurt dan de bodem.

De slotopmerking van Jaap van Bruchem was bemoedigend: de kringloop kan nog veel efficiënter !

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Verslag Winter Workshop ‘Verhoog Kvem benutting en bespaar op krachtvoer’ d.d 10 januari 2012

Blog week 51, geschreven door Gerrit Hegen, dierenarts van Diergeneeskundig Centrum Zuid-Oost Drenthe.

Na het succes van de workshop: Goed voer voor gezonde koeien van februari 2011 (zie www.zod.nl) organiseert Diergeneeskundig Centrum Zuid-Oost Drenthe in samenwerking met het Project Duurzaam Boer Blijven in Drenthe de workshop: Melken met meer plezier door beter ruwvoer. De planning van de ruwvoerwinning, de maaitechniek, het schudproces, de inkuiltechniek, het werken aan de kuil en het uitkuilen komen aan de orde. Bij het onderwerp inkuiltechniek zal ook een verdiepende slag gemaakt worden naar inkuilmiddelen zoals kuilverbeteraars en broeiremmers. Er zal veel aandacht besteedt worden aan behoud van structuur door een juiste afstelling van maaier, schudder, hakselaar en opraapsnijwagen. Ook bij het uitkuilen gaat het om structuurbehoud. De voor- en nadelen van verschillende uitkuilsystemen en voermengwagens worden besproken, evenals de volgorde van mengen.

Sprekers: Herman van Schooten van Wageningen UR en Herman Krebbers van DLV Plant. Dierenarts Gerrit Hegen zal de vertaalslag maken naar weerbaarheid en gezondheid van de koe.

De workshop wordt op dinsdag 7 februari 2012 gehouden van 10.00 tot 15.30 uur in Restaurant Schortinghuis in Spier. Kosten: €15,- voor de verzorgde luch. Opgeven kan via het aanmeldformulier op deze website: www.duurzaamboerblijven.nl/workshops/

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Workshop: Melken met meer plezier door beter ruwvoer.

Blog week 50, geschreven door Foppe Nijboer, kringloopboer.

Wie het tv programma van Yort Kelder kent met de titel hoe heurt het eigenlijk, weet dat het programma over rijke families gaat waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen oud en nieuw geld. Oud geld beheert het in hoofdzaak geërfd vermogen met volle overgave en wil dit hoe dan ook doorgeven aan de volgende generaties. Goed rentmeesterschap is bepalend. Zuinigheid, respect voor oude wijsheden, goed omgaan met dieren, grond en natuur,  het oude niet eerder weggooien voordat het dan ook echt versleten is. Lange termijn rendementen zijn leidend, eerlijk en goed voedsel wordt gewaardeerd en voedsel weggooien is een doodzonde.

Dit allemaal in tegenstelling tot nieuw geld waar snel geld verdienen het streven is met alle risico’s van dien, denk alleen maar aan de bankencrises en aan de mensen die zich daarmee hebben verrijkt. Men is zeer gevoelig voor modegrillen. Men doet dan ook volop mee aan de consumptie maatschappij zonder zich zorgen te maken wat de gevolgen daar van zijn. Deze tweedeling bestaat ook in de landbouw. Boeren verkopen hun land om geld vrij te maken om toch maar die nieuwe stal te bouwen. Men denkt door meer koeien te melken meer geld te verdienen. Typisch een geval van korte termijn rendement. De waarde van de grond die elke generatie met de helft vermeerderd gaat naar de verpachter. Men trekt zich vervolgens terug in die stal, specialiseren noemt men dat, en laat het landwerk uitvoeren door een loonwerker. Met de grond en het daar aanwezig ecologisch kapitaal heeft men nog weinig binding.

Met een schuld van 2 euro per liter melk probeert men het hoofd boven water te houden. Wanneer de waarde van het melkquotum wegvalt, blijkt straks dat er geen eigen vermogen meer is. De omgeving weet in steeds mindere mate waar deze boer mee bezig is. Duurzamer is de boer die de grond zelf in eigendom heeft en het aantal stuks vee daarop afstemt, en wat is het mooi om te zien dat hij de oogst zelf binnen haalt met behulp van buren en vrienden, de omgeving weet dan tenminste ook weer waar de boer mee bezig is. Deze boer is minder gefinancierd en laat zich niet leiden door de waan van de dag. Allerlei kunstgrepen om de productie te verhogen heeft hij niet nodig wat allemaal de kwaliteit van het geproduceerde voedsel ten goede komt. Hij beheert de grond als een rentmeester en houdt rekening met omgeving en biodiversiteit wat de vruchtbaarheid in alle opzichten stimuleert. De grond en het ecologisch kapitaal plus het boerenverstand geeft hij door aan de volgende generaties.

Men kan nu spreken van een boerenstand die een baken in zee is voor een samenleving die regelmatig het spoor bijster is. Volgens Justus von Liebig hoort deze boerenstand boven alle beroepen te staan, en dat is pas echt duurzaam.

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Duurzaamheid is meer dan een stikstofkringloop

Blog week 49, geschreven door Frens Schuring (werkzaam bij DBB projecten en Warmonderhof).

Definiëring
De Commissie Brundtland heeft in 1987 duurzame ontwikkeling gedefinieerd als ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden, zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien, in gevaar te brengen. Vertaald naar de boerenpraktijk betekent het dat door de bedrijfsvoering grondstoffen niet worden uitgeput, er in kringlopen gedacht wordt (cradle to cradle), en bedrijven zich voortdurend blijven ontwikkelen in relatie met de omgeving (lees met wat de maatschappij vraagt). Daar studenten op voorbereiden en in scholen is de opdracht voor het Groen Onderwijs.

Meer dan kennis en vaardigheden
Competentiegericht onderwijs doceert in kennis, vaardigheden en houdingsaspecten. Het belang van kennis en vaardigheden wordt algemeen ingezien. Bij houdingsaspecten gaat het om reflectie op de omgang met kennis en vaardigheden en ons gedrag. Vanuit de psychologie is bekend dat ons brein voortdurend werkt aan het eigen gelijk (vaak meegenomen van de thuissituatie). Bij het “werken” aan houdingsaspecten leert het onderwijs studenten verder te kijken dan dat eigen gelijk.

Ontwikkelen van “vrije” mensen
Duurzaam handelen vraagt je te blijven ontwikkelen en open te staan voor verandering, “afstand nemen” van de huidige situatie. Dat wat vandaag waar is, en leidend voor je handelen, kan morgen anders zijn. Onderwijs is betrokken bij de praktijk en houdt afstand van de praktijk. Deze context leert studenten zonder vooringenomenheid en oordelen te kijken naar de praktijk. Dat stimuleert innovaties en ondernemendheid aangaande duurzaamheid. Kijken en denken voorbij het damhek.

Voorloper positie
De Groene Kennis Coöperatie financiert diverse innovatieve projecten. Docenten en studenten van MBO en HBO werken daarin samen aan vragen uit de praktijk. Ik werk daar zelf met studenten van gangbare en biologische opleidingen aan. Verrassend hoe geïnteresseerd en open ze voor elkaars bedrijfsvoering zijn en inzien hoeveel er van elkaar te leren valt. Voor duurzame ontwikkeling is Groen Onderwijs nodig, het heeft een innoverende en voorloper positie.

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Groen Onderwijs loopt voorop bij duurzame ontwikkeling landbouw

Blog week 48, geschreven door John Baars (DMS).

Aan de hand van alle BEX-en van 2010 (in totaal 331 stuks) blijkt dat de gemiddelde fosfaat efficiëntie net onder de 32 ligt (LET OP dit is gebaseerd op BEX-en uit de DMS database). De spreiding ligt tussen de 22 en 42. In bovenstaande grafiek is de verdeling van de efficiëntie getallen weergegeven. Maar de vraag is nu; Wat is Uw fosfaat efficiëntie? Wanneer u met de BEX mee gaat doen, krijgt u inzicht in deze getallen.

Waarom zou ik dat doen?
Tot 2013 hebben we ‘derogatie’. Na 2013 zal er een nieuw mestbeleid komen waar fosfaat en ammoniak een belangrijke rol gaan krijgen.  Er dient namelijk via het voerspoor 10 miljoen kg fosfaat gereduceerd te worden bij het melkvee. Dit kan via lagere gehaltes in het voer of aantoonbaar via de BEX.

Volgens minister Bleker MOET dit gerealiseerd worden anders dreigt hij met dierrechten. Oftewel BEX wordt steeds belangrijker!

U kunt nog steeds besluiten om met de BEX mee te gaan doen. Hiervoor dient u voor 31 december 2011 de voorraden van al het aanwezige ruwvoer (in kg ds) te laten opmeten en dient van al het aanwezige ruwvoer het VEM, RE en P-gehalte bemonsterd te zijn.

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Fosfaat efficiëntie wordt belangrijk!

Duurzaam Boer Blijven organiseert een 8-tal workshops om uw kringloop verder te verbeteren met gezondere dieren, meer rendement en een versterkte “licence to produce”!

Cijfers geven aan waar nog verbeteringen mogelijk zijn. Hoe zit het met uw cijfers? Wij adviseren u op basis van uw prestaties een keuze te maken voor één of meerdere van onze workshops.

Meer informatie over onze Winter Workshops? Klik dan hier

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Interessante Winter Workshops!

Op 24 en 25 november organiseert Netwerk Platteland, samen met de provincie Drenthe en LEADER-gebied Zuidoost-Drenthe, een tweedaagse najaarsconferentie in en over Noordoost Nederland. Inspirerende sprekers, workshops en excursies bieden ingrediënten voor een toekomstbestendig platteland!

Eén van de hoofdthema’s is ‘Landbouw van de Toekomst’. Frank Verhoeven zal een inleiding geven over Duurzaam Boer Blijven Drenthe, samen met een kringloopboer uit de regio.

Waarom bevelen we deze workshop bij u aan?
We vinden het belangrijk dat boeren en andere betrokkenen bij Duurzaam Boer Blijven aan beleidsadviseurs en -medewerkers laten zien dat de kringloopaanpak belangrijk is voor de toekomst van de landbouw. Draag ook uw steentje bij aan beïnvloeding van het beleid!

Verder bieden we diverse workshops en excursies aan over energie, gastvrijheid en samenleven op het platteland. Op de tweede dag vindt er een speciale bijeenkomst plaats over het GLB, voor en door jonge boeren uit Nederland en Duitsland.

Meer informatie vindt u op de website “Plateland van de Toekomst”  U bent van harte welkom!

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Najaarsconferentie: Platteland van de Toekomst, 24 en 25 november

Een compleet open stal, zonder deuren en zonder zeil. Dat is het aanzicht wanneer de studiegroepleden het erf op rijden van Meindert Wiersma. Hij heeft sinds eind 2009 een vrijloopstal met compost bodem, van houtsnippers.

Toen Meindert een foto van een vrijloopstal in een vakblad zag staan, heeft hij naar aanleiding van onderzoek op internet zijn hele stalconcept verder uitgewerkt. Nu staat er een vrijloopstal met compostbodem van houtsnippers. Achter het voerhek is er een loopruimte van maar liefst 5,5 meter tot de pot. Als de koeien de pot in lopen, beschikken ze nu over 10m³ per koe. Maar Meindert beargumenteert: ‘als de bak goed werkt moeten er 150 koeien in kunnen, en dan beschikken ze nog over 7,5 m³ per koe.’

Composteren
De belangrijkste componenten om te composteren zijn: vocht, zuurstof, koolstof en stikstof. ‘Als de bak 55 ◦C is, gaat het hout pas verteren en liggen de koeien in een droog ligbed’. Om het proces in de bodem te stimuleren liggen er beluchtingpijpen in de vloer. Dikke polyethyleenbuizen en een ventilator moeten er voor zorgen dat er lucht door de bodem heen wordt geblazen en zo de bodem van onder af ook genoeg zuurstof krijgt.

Eerste ervaringen positief
Jaap Sloff (DLV bouw) vult Meindert aan dat er in Nederland op dit moment vier stallen geheel worden gebruikt als vrijloopstal. ‘Voor de rest wordt deze bouwmethode vooral gebruikt om droge koeien of een opstartgroep’, vertelt Jaap.  ‘De eerste ervaringen zijn positief. Dit wordt vooral gemerkt bij stijgende productie en verbeterde diergezondheid.’

De bouw van een vrijloopstal is relatief goedkoop. ‘Maar je moet wel van uitdagingen houden, want de vrijloopstal zit nog in z’n proeftijd’ benadrukt Jaap. ‘Bij het bouwen van een vrijloopstal is goedkoop bouwen gewenst, vanwege het grote oppervlakte. Vergeet vooral niet goed te ventileren, want dit is een echte must voor een droog ligbed voor de koe’ vult Jaap zijn aandachtspunten aan voor de bouw van een nieuwe stal. ‘En tot slot,  verlies de landschappelijke inpassing niet uit het oog tijdens de afweging voor een duurdere traditionele of goedkopere folie bovenbouw’.

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

De bodem het middelpunt van de vrijloopstal

Er hangt een ontspannen sfeertje tijdens de kop koffie die voorafgaand aan de excursie wordt gedronken. ‘Kijken hoe collega boeren hun kringloop proberen te sluiten,’ is het meest voorkomende argument voor het bezoeken van deze excursie. Met twee enthousiaste boeren met ieder hun eigen visie en kijk op de kringloop, komt er volop input.

Toen Bouke Meijer uit Witteveen op het voormalige akkerbouw bedrijf 25 jaar geleden is neergestreken, zat de bodem potdicht. ‘Er zat geen bodemleven meer in de bodem, hierdoor ook geen lucht, waardoor ik plassen op het land kreeg’. Hij is nu ruim tien jaar actief met het kringloop denken. ‘Het oude MINAS is voor mij de trigger voor bewustwording geweest’, steekt Bouke zijn verhaal verder af.

Beperkt mest uitrijden
Bouke omschrijft de mest van zijn koeien als “het zwarte goud”. Na de langste dag probeert hij geen mest meer uit te rijden. ‘Het duurt te lang voordat deze mest gemineraliseerd is’, beargumenteert Bouke. ‘Ik strooi liever nog een klein beetje kunstmest, want in oktober wil ik geen dik pak gras meer in het land hebben staan.’.

Bouke richt zich daarom vooral op de eerste twee snedes gras. Begin maart wordt er met een sleepslang 30m3/ha uitgereden, waarna na de eerste nog 25m3 wordt bemest. De tweede snede krijgt nog maximaal 20m3 mest.
De bodem staat voor Bouke in het bedrijf dan ook centraal. ‘De kring is zo sterk als de zwakste schakel’. Zon en regen zijn van essentieel belang om de kringloop werkende te houden volgens Bouke. ‘Want, als één van deze twee factoren te weinig of juist overvloedig aanwezig is, zie ik dit als eerste terug in mijn bodem’.

Duurzaamheid
De CONO werkt met haar duurzaamheidsprogramma aan een integrale benadering: blije koeien, blije boeren, blije aarde. Hier wordt invulling aan gegeven via het koekompas, het kringloopkompas en het boerkompas. De laatst genoemde is echter nog in ontwikkeling. Via het koe- en kringloopkompas worden melkveehouders gestimuleerd om hun bedrijf steeds verder te blijven ontwikkelen.

‘Ik werk graag mee aan deze continue verbetering van duurzaamheid op mijn bedrijf’ vertelt Rudi Hooch Antink uit Koekange. ‘Er zijn elf indicatoren waaraan wij werken en ook op worden gemonitored. De belangrijkste waarden zijn voor mij, en voor de meeste melkveehouders: bedrijfseconomie, energie, arbeid, landschappelijke waarde en dier- en welzijn.’

Optimalisatie
Iedere melkveehouder stelt aan de hand van zijn bedrijfskompassen een verbeterplan op, die later ook besproken en vervolgens weer teruggekoppeld wordt. ‘Ik probeer mijzelf zo veel mogelijk aan mijn bedrijfsplannen te houden’, vertelt Rudi. ‘Zo heb ik inmiddels een warmteterugwinning installatie en voorkoeler aangeschaft, heb ik koematrassen in de boxen liggen, werk ik met tijdschakelaars in de stal en doe ik aan precisiebemesting. Het zijn allemaal kleine stapjes die genomen worden, maar met z’n allen maken veel kleine stapjes uiteindelijk één grote stap’.

Dit artikel komt van de site: Duurzaam Boer Blijven. Verder werken aan een duurzame melkveehouderij.

Via de kringloop meer output met dezelfde input creëren