Tussen optimisme en realisme

Geschreven door: J. Rijpma – Alfa-accountants

Na een jaar van prijsstijging laat de melkprijs nu veel te wensen over. De afbouw van de Europese subsidies is al direct gestart met een zeer grote prijsvariatie. Dit geeft duidelijk aan met welke schommelingen we in de toekomst rekening moeten houden. Ook moet het agrarisch potentieel in de rest van de wereld niet onderschat worden: een hoge prijs zet overal in de wereld de registers open. Tegelijkertijd is de voedseldistributie, zoals de melkverwerking, bijna volledig in handen van grootwinkelbedrijven. De verdeelde agrarische producenten zijn hiervan de dupe.

Het gevoel over inkomen in de landbouw is zeer divers. Dit wordt veroorzaakt door het grote verschil in inkomen uit vermogen. Het arbeidsinkomen echter ligt de afgelopen jaren meestal rond de 4,5 cent per kg melk. Dat resulteert in slechts ca. 24.000 euro per man. Dit is het inkomen van een jonge ondernemer, terwijl zijn arbeider hem 40.000 euro kost. Is dat duurzaam?

Opvallend is dat het arbeidsinkomen op intensieve bedrijven beter is dan op extensieve bedrijven. Dat houdt in dat eigen ruwvoer bij de huidige pachtprijs duurder kan zijn dan aangekocht ruwvoer. Het betekent ook dat men voorzichtig moet zijn met pachtverhogingen, en dat bij de huidige prijzen grondaankoop en bouwen (?) pure emotie is. Met elke kg melk extra kon het extensieve bedrijf de laatste jaren ongeveer 8 cent meer verdienen – zonder de quotumlasten te rekenen. Er wordt echter wel 22 cent voor lease betaald. Wie verdient nu aan die melk? Door de verschillen in vermogen tussen bedrijven wordt het echter wel gefinancierd. Maar financieren is iets anders dan er zelf wat aan verdienen.

Hiernaast wordt groei in het bedrijf, vooral bij de cashflow benadering, gefinancierd door de werkende vrouw of door zeer goedkope arbeid door familieleden, die wat zakcenten voor het weekend meekrijgen. Dit alles vertroebelt de rentabiliteit. De gemiddelde schuld per kg melk vanaf 1998 gestegen van ruim een 0.5 naar ruim 1 euro. Bij de huidige prijzen voor melk en land, en een afname van ca. 3,5% per jaar van het aantal boeren, zal de schuld per kg melk de komende 10 jaar verder doorstijgen naar 1,5 euro, tenzij de melkprijs werkelijk een vlucht neemt. Maar dat is niet waarschijnlijk.

Onder druk van de internationale markt zal de melkprijs laag blijven. Onder die druk zal verdere optimalisatie van de bedrijven noodzakelijk zijn om voldoende inkomen te blijven garanderen. Dit kan in de vorm van ‘interne optimalisatie’, waardoor bedrijven efficiënter kunnen produceren binnen hun bestaande grenzen. Grotere bodemvruchtbaarheid, kosten verlaging, meer ruwvoer per Ha. Deze optimalisatie is een uitdaging op zich.

Tegelijkertijd ontwikkelen veel bedrijven zich verder door groei in omvang, door schaalvergroting dus. Dit wordt door veel bedrijven als gemakkelijk alternatief gehandteerd, zolang de bank meegaat. Je kunt dat ‘externe optimalisatie’ noemen. Onder de huidige omstandigheden is schaalvergroting erg duur als daarvoor grondaankoop en extra melkquotum nodig is. Daarom zal de schaalvergroting met name sterk doorzetten onder omstandigheden van goedkope arbeid en kapitaal, dus binnen familieverband. Onder deze omstandigheden wordt het inkomen uit grond steeds lager, en dat moet dan gecompenseerd door meer melk per man. Dit laatste wordt technisch opgelost door robotisering. Dit zal gepaard gaan met verdere intensivering, met grotere voeraankoop en mestafvoer, en meer koeien het hele jaar op stal. De vraag blijft hoelang de maatschappij dat zal accepteren. Willen we dit keren dan zal de markt zich moeten aanpassen of gestuurd moeten worden door de politiek.

Met de tags: economie, kostprijs